Bozüyük Mercimekli Mantısı: Fırında Pişen Coğrafi İşaretli Lezzet
Yeşil mercimekli içi ve fırında kızartılarak pişirilmesiyle bilinen Bozüyük mercimekli mantısının tescil belgesindeki tanımı, yapılışı ve servis biçimleri.
2 dakikalık okuma
Mantı denince akla çoğunlukla kıymalı, suda haşlanan küçük hamur parçaları gelir. Bozüyük'ün mantısı bu tarifin iki temel kuralını da bozar: içinde et yerine yeşil mercimek vardır ve suda haşlanmaz, fırında kızartılır. Bu iki özellik, mantının Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescil edilmesinin de dayanağıdır.
Tescil bilgileri
Bozüyük Mercimekli Mantısı, 27 Temmuz 2020'de 511 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi. Başvuruyu 9 Şubat 2018'de Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası yapmıştı.
Tescil belgesine göre mantı ilk olarak Bozüyük ile Söğüt arasındaki köylerde yapılmaya başlanmıştır; bugün Bilecik genelinde bilinmekle birlikte ağırlıklı olarak Bozüyük'te üretilir. Belgede coğrafi sınır Bilecik ili olarak yazılıdır; bununla birlikte hamurun yoğrulması ustalık gerektirdiği için üretimin bütün aşamalarının Bozüyük'te yapılması şart koşulur.
Onu farklı kılan ne?
- İç harcı: Kıyma değil, yeşil mercimektir. Belge, Bilecik'te yetiştirilen Kayı-91 çeşidi yeşil mercimeğin kullanılmasını ister; gerekçe olarak diğer çeşitlerin hamurla yeterince bütünleşmediği gösterilir.
- Pişirme: Suda haşlanmaz; yağlanmış tepside fırında kızartılır, ardından üzerine kaynar su eklenir.
- Şekil: Dikdörtgen kesilen hamurun üst orta kısmı hafif açık kalacak biçimde kapatılır. Bu biçime “kayık şekli” denir.
Nasıl yapılır?
Tescil belgesi mantının yapılışını adım adım tarif eder. Aşağıdaki ölçüler belgede yazanlardır.
- Hamur: 1 kilogram una 2-3 yumurta, su ve tuz eklenir. Elle 15-18 dakika, makineyle en az 12 dakika yoğrulur; kıvamı kulak memesinden biraz daha sert olmalıdır. Hamur 20-25 dakika dinlendirilir.
- İç: Yeşil mercimek önceden ıslatılır ve haşlanır; kuru soğan, karabiber ve tuzla lapa kıvamına getirilip süzülür.
- Açma ve kesme: Hamur 2-2,5 milimetre kalınlığında açılır; eni 2,3-2,5, boyu 3-3,4 santimetre olan dikdörtgenler kesilir. Çiğ mantının yaklaşık üçte ikisi iç harcıdır.
- Fırın: Mantılar az yağlanmış tepsiye tek sıra dizilir ve 200-210 derecede 20-25 dakika, kahverengileşene kadar pişirilir.
- Su: Fırından çıkan mantının üzerine, mantıyı yaklaşık bir santimetre aşacak kadar tuzlu kaynar su dökülür. Mantı suyunu çekince hazırdır. İstenirse suyun bir bölümü tavuk ya da et suyu olabilir.
Nasıl servis edilir?
Belge dört ayrı servis biçimi sayar: sossuz; tereyağı ve yoğurtla; tereyağı ve sarımsaklı yoğurtla; ya da salçalı tereyağı ve sarımsaklı yoğurtla.
Nohutlu mantıyla karıştırmayın
Bilecik'in coğrafi işaretli ikinci bir mantısı daha vardır: Bilecik Nohutlu Mantısı (tescil no 1709, 5 Mart 2025). O da fırında pişer, ancak içi haşlanmış nohuttur ve küçük kare hamurun karşılıklı köşeleri birleştirilerek “bohça” biçiminde kapatılır. Mercimekli mantı ise kayık biçimindedir. Nohutlu mantı il geneline, mercimekli mantı ise adıyla birlikte Bozüyük'e aittir.
Bozüyük adını taşıyan ikinci coğrafi işaretli ürün ise 2026'da tescil edilen Bozüyük kokorecidir.
Kaynaklar
- Türk Patent ve Marka Kurumu, “Bozüyük Mercimekli Mantısı” coğrafi işaret tescil belgesi (No: 511)
- Türk Patent ve Marka Kurumu, “Bilecik Nohutlu Mantısı” coğrafi işaret tescil belgesi (No: 1709)
- Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaretler Veri Tabanı
- Bilecik İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Yöresel Mutfak”
Bu yazıda bir hata ya da eksik görürseniz bize yazın, düzeltelim.