Dolar 50,47 %0,05 Euro 55,55 %0,23 Sterlin 66,29 %0,16 Gram Altın 5.938,91 %1,68 Çeyrek Altın 9.976 %0,66 BIST 100 11.400,09 %0,67
Bugün 2 Toplam 18.618

Bozüyük'ün Tarihi: Höyükten Bugüne

Adını Tunç Çağı'ndan kalma bir höyükten alan Bozüyük'ün; dört köyden kasabaya, demiryolundan Kurtuluş Savaşı'na ve sanayi ilçesine uzanan hikâyesi.

2 dakikalık okuma

Bozüyük'ün Tarihi: Höyükten Bugüne
Foto: Frédéric Gadmer · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Bozüyük bugün Bilecik'in en kalabalık iki ilçesinden biri ve bir sanayi merkezi olarak bilinir. Oysa ilçenin adı da, bugünkü yerleşim düzeni de çok daha eski olaylara dayanır: demiryolu yapılırken kazılan bir höyüğe, 16. yüzyılda yaptırılan bir külliyeye ve Kurtuluş Savaşı'nda yanan bir kasabanın yeniden kurulmasına.

Bu yazıda Bozüyük'ün geçmişini, kaynakların üzerinde birleştiği bilgilerle anlatıyoruz. Kaynakların ayrıştığı yerleri de saklamadan belirttik.

Adını veren höyük

İlçenin adının, Soğukpınar mevkiindeki Tunç Çağı'na tarihlenen höyükten geldiği anlatılır. Höyük, 19. yüzyılın sonunda Anadolu Demiryolu yapılırken gündeme geldi: 1895-1896 yıllarında klasik filolog Alfred Körte'nin başkanlığında kazıldı. Körte burayı bir tümülüs, yani mezar tepesi sanmıştı; kazı sonuçlarını 1899'da Almanca bir makaleyle yayımladı ve makalenin başlığında yeri “Bos-öjük (Lamunia)” olarak andı.

Höyüğün ne zaman fark edildiği konusunda kaynaklar tam olarak örtüşmez. Yerel kaynaklar höyüğün 1895-1896'daki demiryolu çalışmaları sırasında bulunduğunu yazar; bir başka anlatıma göre höyük 1890'da saptanmış, 1895-1896'da ise hat üzerindeki bir çukuru doldurmak için tepeden toprak alınırken kazılmıştır. Bozüyük istasyonunun 1892'de hizmete girdiği düşünülürse ikinci anlatım olayların sırasını daha iyi açıklar.

Höyük bugün yerinde değildir; toprağı alınarak düzlenmiştir. Kazıda çıkan buluntuların bir bölümünün İstanbul Arkeoloji Müzesi'ne teslim edildiği, bir bölümünün ise yurt dışına götürüldüğü aktarılır.

Lamunia'dan dört köye

Yerel tarih anlatısına göre bölgede sırasıyla Hititler, Frigler, Lidyalılar, Persler, Makedonlar, Bithynia Krallığı, Roma ve Bizans hüküm sürdü. Roma ve Bizans dönemlerinde yerin adı Lamunia olarak geçer.

Selçuklu döneminde Bozüyük, Sultanönü'ne bağlı bir köydü. Yerel kaynaklara göre bölge, 1289'da Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Mesud'un burayı Osman Bey'e vermesiyle Osmanlı yönetimine girdi.

Bugünkü Bozüyük'ün çekirdeği ise 16. yüzyılda oluştu. 1525'ten önce bugünkü yerleşim alanında Çayköy, Arıklar, İçköy ve Atkaydı adlı dört köy bulunuyordu. Kasım Paşa'nın 1525-1528 yılları arasında cami ve külliyesini yaptırmasıyla bu köylerin halkı külliyenin çevresinde, bugünkü Kasımpaşa Mahallesi'nde toplandı ve Bozüyük böylece tek bir yerleşime dönüştü.

Demiryolu ve göçler

19. yüzyılın son çeyreği Bozüyük'ü iki yönden değiştirdi. İlki göçtü: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Balkanlar'dan gelen göçmenlerin yerleştirilmesiyle nüfus arttı; bucak ve belediye teşkilatı da bu dönemden sonra kuruldu.

İkincisi demiryoluydu. İzmit-Ankara hattının yapımına 1889'da başlandı ve hat 1892'nin sonunda işletmeye açıldı. Osmanlı Anadolu Demiryolları'nın yaptığı Bozüyük istasyonu da 1892'de hizmete girdi. Kasaba böylece İstanbul'u Ankara'ya bağlayan ana hattın üzerinde bir durak hâline geldi.

Kurtuluş Savaşı: yanan kasaba

Bozüyük, Kurtuluş Savaşı'nda cephenin tam üzerindeydi. 18 Haziran 1920'de kısa bir süre Batı Cephesi karargâhı oldu. İnönü Muharebeleri ilçenin hemen doğusunda yapıldı ve Bozüyük bu dönemde birden fazla kez işgal edildi. İşgallerin başlangıç günleri konusunda kaynaklar birbirinden birkaç gün farklı tarihler verir; ikinci işgalin 26 Mart-1 Nisan 1921 arasında sürdüğü konusunda ise görüş birliği vardır.

1 Nisan 1921'de Yunan kuvvetleri çekilirken Bozüyük yanıyordu. İsmet Paşa'nın o akşam Metristepe'den çektiği telgrafta kasabanın yandığı açıkça yazılıdır. Bozüyük'ün kesin kurtuluşu 4 Eylül 1922'de gerçekleşti.

İlçe oluşu ve sanayi

Bozüyük 1885'te Söğüt kazasına bağlı olarak Ertuğrul sancağına bağlanmıştı. Cumhuriyet'in ilanından sonra Bilecik iline bağlandı. İlçe oluş yılı için kaynaklar iki ayrı tarih verir: Kaymakamlık 1924'ü, Belediye'nin tarih sayfası ise 1926'yı yazar.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan Bozüyük Kereste Fabrikası, dönemin büyük sanayi yatırımlarından biri olarak anılır. Sonraki yıllarda ilçede seramik, kimya, döküm, gıda, kablo ve cam sanayisi gelişti; Bozüyük'ün bugünkü sanayi ilçesi kimliği bu birikime dayanır.

Kaynaklar

  • Bozüyük Belediyesi, “Bozüyük Tarihi”
  • T.C. Bozüyük Kaymakamlığı, “İlçemizin Tarihçesi”
  • Alfred Körte, “Ein altphrygischer Tumulus bei Bos-öjük (Lamunia)”, Athenische Mitteilungen 24 (1899)
  • Vikipedi, “Bozüyük Höyüğü” ve “Bozüyük Tren İstasyonu” maddeleri
  • DergiPark'ta yayımlanan Anadolu Demiryolu makaleleri

Bu yazıda bir hata ya da eksik görürseniz bize yazın, düzeltelim.